21 sie Model dwóch strzał w integracji psychodelicznej
``Pewien uczeń zwrócił się do Buddy z pytaniami:
— Nauczycielu, zanim zacznę praktykować, chcę wiedzieć: skąd przychodzi świat? Dokąd zmierza? Czy dusza istnieje po śmierci? Jaki jest początek wszystkiego?
Buddha spojrzał na niego i opowiedział historię:
— Wyobraź sobie człowieka ranionego zatrutą strzałą. Przyjaciele sprowadzają lekarza, ale ten człowiek mówi:
„Nie pozwolę usunąć strzały, dopóki nie dowiem się, kto mnie zranił — czy był wojownikiem, czy kapłanem, kupcem czy robotnikiem. Nie pozwolę wyjąć strzały, dopóki nie poznam jego imienia i rodu. Czy był wysoki, niski czy średniego wzrostu? Ciemny, jasny czy rumiany? Z jakiej wioski pochodził? Czy strzelił z długiego łuku czy z kuszy? Z jakiej nici była cięciwa? Z jakiego drewna był promień? Z jakiego ptaka zrobione były pióra?
— I co się stanie z takim człowiekiem? — spytał Buddha.
— Zginie od trucizny, zanim pozna odpowiedzi.
— Tak samo, uczniu, jest z twoimi pytaniami. Jeśli będziesz czekał na odpowiedzi na wszystkie metafizyczne zagadki, zanim zaczniesz praktykować, umrzesz, zanim znajdziesz ulgę. Ważne jest jedno: usunąć strzałę cierpienia.``
Model „dwóch strzał” lub koncepcja cierpienia pierwotnego i wtórnego, to niezwykle praktyczna idea, która może znacząco wspomóc zarówno samą sesję psychodeliczną, jak i proces integracji. Pomaga w rozróżnieniu między nieuniknionym cierpieniem a tym, które sami sobie dodajemy. Model ten możesz znaleźć w programach opartych o Mindfulness takich jak MBCT oraz innych interwencjach opartych o uważność (Mindfulness Based Interventions).
Podstawy modelu
Pierwsza strzała (cierpienie pierwotne) – to bezpośrednie doświadczenie tego, co się pojawia: trudne emocje, wspomnienia, nieprzyjemne wizje czy uczucia. To naturalna część ludzkiego doświadczenia, której nie można uniknąć.
Druga strzała (cierpienie wtórne) – to nasze mentalne opowieści o tym doświadczeniu: „To nie powinno się dziać”, „Robię coś źle”, „To jest niebezpieczne”, „Nigdy się z tego nie wydostanę”. To dodatkowa warstwa cierpienia, którą sami tworzymy.
Podczas sesji psychodelicznej
W stanie psychodelicznym doświadczenia mogą być i zwykle są – szczególnie intensywne. Substancja psychodeliczna amplifikuje intensywność danego doświadczenia. Wrażenie w ciele może być bardziej wyraźne, emocja bardziej intensywna, a myśl jeszcze bliższa realności.
Rozpoznanie podziału na dwie strzały pozwala:
- Zaakceptować pierwszą strzałę jako naturalną część doświadczenia
- Zwolnić drugą strzałę – przestać walczyć z tym, co się dzieje
Świadomość tego może mieć bardzo duże przełożenie na proces psychodeliczny, ponieważ może:
- zmniejszyć opór i lęk, które mogą nasilić trudne doświadczenia
- zapraszać kultywowanie postawy ciekawości zamiast oceniania
- uczyć pozostawania obecnym z tym, co się pojawia, bez dodawania narracji o tym, czy jest to „dobre” czy „złe”
Rzecz jasna podobnego podejścia potrzebujemy najbardziej na co dzień, a nie podczas doświadczenia psychodelicznego i to raczej tam powinna wydarzać się cała magia. W tym sensie – doświadczenie psychodeliczne może nam wyraźniej pokazać wspomniane cierpienie pierwotne i wtórne, ale tak naprawdę – bardziej chodzi o to żeby zacząć zauważać to w codzienności.
W procesie integracji psychodelicznej
Po sesji często wracają trudne treści – wspomnienia, wglądy, fragmenty emocjonalne. Model dwóch strzał może być tu szczególnie pomocny do zwiększania naszej świadomości w kontekście tego jak przeżywamy doświadczenia z sesji.
Rozpoznawanie dwóch poziomów
- Pierwsza strzała: to, co się wydarzyło i co pozostaje jako realne przeżycie (np. konfrontacja z lękiem, żalem, samotnością)
- Druga strzała: oceny typu „nie powinienem tak czuć”, „zepsułem doświadczenie”, „inni mają piękne wizje, a ja miałem tylko cierpienie”
Korzyści w integracji
Model dwóch strzał pozwala:
- Normalizować doświadczenie – pierwsza strzała jest częścią ludzkiego doświadczenia, nie unikniemy jej
- Rozbroić autokrytykę – pokazać, że to druga strzała podtrzymuje cierpienie
- Przekierować uwagę – na akceptację, współczucie i bycie z doświadczeniem takim, jakie jest, zamiast wikłać się w narrację
Praktyczne zastosowania
Przetwarzanie trudnych momentów sesji:
- Oddzielenie faktu („Przeżyłem intensywny lęk”) od interpretacji („Oznacza to, że jestem słaby”)
- Zmniejszenie wstydu i samokrytyki związanych z sesją
Zastosowanie w codziennym życiu:
- Rozpoznawanie, kiedy dodajemy niepotrzebne cierpienie do naturalnych trudności
- Praktykowanie obecności z trudnymi emocjami bez natychmiastowego osądzania
- Rozwój większej odporności psychicznej
Im większą mamy świadomość tego, jak reagujemy na swoje wewnętrzne doświadczenie, tym bardziej możemy z tym pracować. Czasem najpierw musimy zauważyć jak bardzo jesteśmy dla siebie “ostrzy/ oceniający i krytyczni”, aby zacząć pracować w ogóle z tym mechanizmem oraz potencjalnie – jego etiologią. Długofalowo może zapraszać to do większej świadomości i głębszych wglądów.
Dobrze się tu na chwilę zatrzymać przy słowie „wgląd”. Pojawia się ono bardzo często w różnych grupach rozwojowych o proweniencji świeckiej jak i religijnej i na dobre stało się częścią języka potocznego. Dlatego też pozwalam sobie na zachowanie tego słowa i używanie go w tekście, który właśnie czytasz. Używając bardziej fachowego – psychologicznego języka – moglibyśmy mówić o zwiększaniu świadomości, które wydarza się na poziomie myśli, emocji czy wrażeń w ciele.
Pogłębianie wglądów:
- Lepsze zrozumienie mechanizmów w jaki sposób przeżywamy doświadczenia wewnętrzne i zewnętrzne
- Większa świadomość automatyzmów na poziomie myślenia oraz zachowania
- Zmniejszenie reaktywności
- Budowanie wewnętrznego spokoju niezależnego od zewnętrznych okoliczności
Podsumowanie
Model dwóch strzał (cierpienie pierwotne/ cierpienie wtórne) może być wartościowy w kontekście psychodelicznym, ponieważ daje konkretną mapę do nawigowania przez trudne doświadczenia w procesie psychodelicznym.
- Pozwala odróżnić co jest doświadczeniem, a co komentarzem do danego doświadczenia.
- Pozwala zauważyć jak sposób odpowiedzi na doświadczenie wewnętrzne lub zewnętrzne może prowadzić do większej ilości bólu, napięcia lub cierpienia.
- Pozwala odróżnić nieuniknione trudności życiowe od tych, które sami sobie dodajemy poprzez opór, unikanie doświadczeń (experiential avoidance) i procesy ruminacyjne
Zwiększona świadomość sposobu w jaki reagujemy – prowadzi do większej akceptacji, współczucia dla siebie i skuteczniejszej integracji doświadczeń psychodelicznych w codzienne życie.
I ten konkretnie aspekt jest w tym wszystkim najważniejszy. Codzienność.
Kolekcjonowanie nowych wglądów bez zmiany na poziomie codzienności jest tak naprawdę drogą donikąd. Oczywiście, każdy z nas – łącznie z piszącym te słowa, ma swój udział w kroczeniu taką drogą. Świadomość nie zawsze i nie od razu przekłada się na zmianę. Czasem masa krytyczna świadomości musi urosnąć i być odpowiednio duża, aby pojawiła się zmiana. Czasem potrzeba bardziej sprzyjających warunków i ludzi dookoła nas, i wtedy łatwiej zaprosić zmianę do codzienności.
Parę tysięcy lat po Buddzie – Freud pisał do swojego kolegi Wilhelma Fliessa (1895) następujące słowa:
Gdzie id, tam ma stać się ego. To jest praca cywilizacji. Analiza ma tylko uwolnić człowieka od jego neurotycznego nieszczęścia, aby umożliwić mu przeżywanie zwykłego nieszczęścia.
Żadna psychoterapia, ani inne aktywności rozwojowe nie sprawią, że przestaniemy cierpieć (jeśli ktoś Ci to obiecuje – uciekaj w drugą stronę), ale możemy zmienić relację do niego. O tym pisze Freud i o tym traktuje wspomniany model dwóch strzał.
Nie jest on żadnym narzędziem, ale raczej zaproszeniem do zupełnie innego sposobu przeżywania siebie oraz świata dookoła nas. Sposobu, w którym może być więcej ciepła, zrozumienia i współczucia, najpierw dla samego siebie, a potem być może i dla innych.
Proszę pamiętaj, że informacje zawarte w tym poście mają charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Psychodeliki to silne substancje psychoaktywne, a ich stosowanie niesie ze sobą szereg zagrożeń. Należy ich używać wyłącznie w ramach zatwierdzonych badań klinicznych i pod ścisłą kontrolą wykwalifikowanych specjalistów.
Wiele psychodelików jest nielegalnych w większości krajów. Nie promuję ani nie zachęcam do ich używania poza legalnym kontekstem. Zawsze upewnij się, że znasz i przestrzegasz wszystkich lokalnych, krajowych i międzynarodowych przepisów dotyczących używania i posiadania substancji kontrolowanych.
Celem tego artykułu oraz mojej aktywności w obszarze substancji psychodelicznych jest zwiększeniem świadomości na temat potencjalnych benefitów i zagrożeń związanych ze stosowaniem wspomnianych substancji w duchu redukcji szkód (harm reduction) oraz translacja dobrych praktyk w obszarze integracji psychodelicznej na język psychoterapii Gestalt.